Agenty AI czy agenci AI?

W polszczyźnie ogólnej naturalnie powiemy: agenci ubezpieczeniowi, agenci wywiadu, agenci nieruchomości. To brzmi poprawnie, bo mówimy o ludziach. Problem zaczyna się wtedy, gdy słowo agent przechodzi do informatyki i oznacza nie człowieka, lecz program, usługę, moduł lub system wykonujący zadania.

W takim kontekście coraz częściej pojawia się forma agenty AI. Dla wielu osób brzmi dziwnie, a nawet błędnie. Jednak w języku technicznym ma mocne uzasadnienie. Jeśli agent nie jest osobą, tylko programem, może być traktowany jak rzeczownik niemęskoosobowy. Dlatego informatycy mówią: te agenty działają w tle, uruchomiliśmy trzy agenty, agenty wymieniają dane między sobą.

To nie jest przypadkowa moda z branży AI. To kontynuacja starszego sposobu mówienia obecnego w informatyce od lat. Podobnie funkcjonują słowa: klienty, boty, serwery, moduły, procesy. Mówimy przecież: te boty odpowiedziały, a nie ci boci odpowiedzieli. Tak samo w precyzyjnym języku technicznym można powiedzieć: te agenty wykonały zadanie.

Skąd bierze się forma „agenty”

Różnica między agentami a agentami jako ludźmi wynika z podziału rzeczowników w języku polskim. Gdy mówimy o osobach rodzaju męskiego, używamy form męskoosobowych. Stąd: ci agenci pracowali, znam tych agentów, dobrzy agenci.

Gdy jednak mówimy o programach, systemach lub elementach infrastruktury, nie opisujemy ludzi. Wtedy naturalna staje się odmiana niemęskoosobowa: te agenty działały, znam te agenty, dobre agenty. Taka forma może na początku zgrzytać, bo słowo „agent” bardzo mocno kojarzy się z człowiekiem. Jednak informatyka często przesuwa znaczenia słów. Klient też może być osobą, ale w architekturze klient serwer oznacza program albo urządzenie komunikujące się z serwerem.

Dobrym porównaniem są słowa przewodnik i przewodnik. Możemy powiedzieć: ci przewodnicy oprowadzali turystów, gdy chodzi o ludzi. Ale powiemy też: te przewodniki zawierały mapy, gdy mówimy o książkach. Jedno słowo, dwa znaczenia, dwa sposoby odmiany. Podobnie działa para: agenci jako osoby i agenty jako programy.

Dlatego forma agenty AI jest logiczna wtedy, gdy piszemy o systemach sztucznej inteligencji, które planują działania, korzystają z narzędzi, wywołują API, przeszukują dane lub wykonują zadania w imieniu użytkownika. Nie są osobami. Są programami. A programy w polszczyźnie technicznej zwykle opisujemy jak rzeczy, nie jak ludzi.

Co właściwie oznacza agent AI

Agent AI to nie jest zwykły chatbot. Chatbot przede wszystkim odpowiada na pytania. Agent ma wykonać zadanie. Różnica jest podobna jak między konsultantem, który udziela informacji, a systemem, który sam przechodzi przez kolejne kroki procesu.

Agent AI może dostać cel, podzielić go na mniejsze zadania, dobrać narzędzia, pobrać dane, wykonać akcję i sprawdzić wynik. Może na przykład przygotować raport z dokumentów, znaleźć błąd w kodzie, zaplanować kampanię marketingową, obsłużyć zgłoszenie klienta albo porównać dane w arkuszu.

Najprostszy przykład wygląda tak. Użytkownik pisze: przygotuj zestawienie najważniejszych maili od klientów z ostatniego tygodnia i zaproponuj odpowiedzi. Zwykły model językowy może doradzić, jak to zrobić. Agent AI może, po uzyskaniu dostępu i zgody, przejrzeć wiadomości, pogrupować je, wskazać pilne tematy i przygotować szkice odpowiedzi.

Właśnie dlatego termin agent jest tak ważny. Oznacza system, który ma pewien poziom samodzielności. Nie chodzi o świadomość ani o ludzką inteligencję. Chodzi o zdolność do działania według celu, kontekstu i dostępnych narzędzi.

Agenty czy agenci? Komentarz językowy

Jeżeli nasz tekst nie rozwiewa wszystkich wątpliwości, zobacz, jak do tematu podchodzi Kamila Kalińczak:

Agenty czy agenci AI? Kiedy używać której formy

W artykułach popularnych forma agenci AI może być bardziej zrozumiała dla szerokiego odbiorcy. Brzmi naturalniej, bo większość czytelników kojarzy słowo „agent” z osobą. W tekstach technicznych, produktowych i informatycznych warto jednak używać formy agenty AI, jeśli chcemy mówić precyzyjnie o programach.

Najbezpieczniejsza zasada jest prosta: człowiek to agent, program to agent w znaczeniu technicznym, a w liczbie mnogiej mogą to być agenty. Dlatego zdanie agenty AI będą wykonywać zadania w aplikacjach firmowych jest poprawne w rejestrze informatycznym.

Jeśli nazwa agent występuje w terminologii informatycznej jako określenie programu, nie zaś osoby, powinna być odmieniana tak jak każdy inny rzeczownik niemęskoosobowy, a także powinna wymagać od wyrazów, które ją określają, przybierania postaci niemęskoosobowych, a więc: Te agenty były dobre; Znam te dobre agenty. […] przywołane tu formy mogą dla wielu osób brzmieć dziwnie, jednak wynika to wyłącznie z tego, że nie są one powszechnie używane. Istnieją przecież w polszczyźnie wyrazy, które – w zależności od znaczenia – odmieniane są męskoosobowo lub niemęskoosobowo (np. Ci przewodnicy pokazywali nam katedrę; Te przewodniki nie zamieszczały tej informacji), co nikogo nie dziwi.

Rada Języka Polskiego PAN

Dlaczego forma „agenty” brzmi dziwnie

Forma agenty brzmi obco, bo przez lata słowo agent było w polszczyźnie mocno osobowe. Agent kojarzył się ze szpiegiem, pośrednikiem, przedstawicielem handlowym albo osobą działającą w czyimś imieniu. Informatyka przejęła to słowo z języka angielskiego, gdzie software agent oznacza program wykonujący zadania dla użytkownika lub innego systemu.

Gdy takie słowo trafia do języka technicznego, zaczyna żyć podwójnie. W codziennej polszczyźnie nadal mamy agentów. W informatyce możemy mieć agenty. Podobne napięcie widać przy słowie klient. W sklepie mamy klientów. W architekturze informatycznej mamy klienty, czyli aplikacje lub urządzenia korzystające z usług serwera.

Nie każdy odbiorca od razu zaakceptuje tę formę. Dlatego w tekście popularnonaukowym warto ją krótko wyjaśnić przy pierwszym użyciu. Można napisać: Agenty AI, czyli programy działające częściowo samodzielnie, wykonują zadania na podstawie celu podanego przez użytkownika. Po takim zdaniu czytelnik rozumie, że nie chodzi o ludzi, lecz o systemy.