Albański premier Edi Rama rozpoczął swoją czwartą kadencję od zaskakującego posunięcia. Ogłosił mianowanie Dielli czyli bota opartego na sztucznej inteligencji na stanowisko ministra odpowiedzialnego za zamówienia publiczne. Diella nie ma fizycznej postaci, działa wyłącznie wirtualnie. Jednak jej rola w rządzie jest jak najbardziej realna: nadzorowanie i przyznawanie kontraktów w imieniu państwa.
Imię „Diella” oznacza w języku albańskim „słońce” i, jak podkreśla Rama, ma symbolizować przejrzystość i nową erę w polityce kraju. To pierwsza w historii Albanii (i na świecie) sytuacja, gdy sztuczna inteligencja zostaje oficjalnie włączona do najwyższych struktur władzy.
Minister bez ciała do walki z korupcją
Sektor zamówień publicznych w Albanii od lat uchodzi za jedno z głównych źródeł korupcji. To właśnie w procesie przyznawania kontraktów państwowych najczęściej dochodziło do afer związanych z łapówkami, nepotyzmem czy nieuczciwym faworyzowaniem firm powiązanych z politykami.
Diella ma być odpowiedzią na te problemy. Jako wirtualny minister nie ulega emocjom, naciskom ani obietnicom korzyści. Jej algorytmy oceniają oferty w oparciu o z góry ustalone kryteria, takie jak cena, jakość czy zgodność z wymogami prawnymi. Dzięki temu proces decyzyjny ma być w pełni transparentny i odporny na zakulisowe układy.
Premier Rama przekonuje, że powierzenie Dielli tego zadania pozwoli stworzyć system, w którym zamówienia publiczne będą wolne od korupcji. Rząd liczy również na to, że przełomowe wykorzystanie sztucznej inteligencji poprawi wizerunek Albanii na arenie międzynarodowej.
Sceptycyzm i obawy
Choć decyzja o powołaniu wirtualnego ministra wywołała ogromne zainteresowanie, reakcje społeczne są dalekie od entuzjazmu. W mediach społecznościowych szybko pojawiły się komentarze pełne ironii i zwątpienia. „Nawet Diella zostanie skorumpowana w Albanii” – napisał jeden z użytkowników Facebooka. Inny dodał: „Kradzieże będą trwać, tylko winę zrzuci się na Diellę”.
Obawy dotyczą nie tylko mentalności i sceptycyzmu obywateli, lecz także technicznych zagrożeń. Eksperci ostrzegają, że każdy system oparty na sztucznej inteligencji można potencjalnie zmanipulować. Możliwe są przecież błędy w algorytmie czy celowe tego typu działania osób mających dostęp do kodu. Istnieje również ryzyko cyberataków, które mogłyby podważyć wiarygodność całego projektu.
Rząd nie ujawnił dotąd szczegółów dotyczących nadzoru nad Diellą. Nie wiadomo, jakie mechanizmy kontroli ludzkiej będą obowiązywać ani jak obywatele i przedsiębiorcy będą mogli odwoływać się od decyzji podejmowanych przez AI. Krytycy ostrzegają, że wprowadzenie bota na ministerialny szczebel bez jasnych reguł przejrzystości może zamiast rozwiązać problem, stworzyć nowe źródła nieufności.
Od wirtualnej asystentki do ministra
Diella nie pojawiła się w albańskiej polityce znikąd. Jej pierwsza wersja zadebiutowała na początku 2025 roku jako wirtualna asystentka na platformie e-Albania. Miała pomagać obywatelom i przedsiębiorcom w załatwianiu spraw urzędowych: od wydawania dokumentów z elektronicznymi pieczęciami po udzielanie informacji w czasie rzeczywistym. Dzięki temu skróciła czas oczekiwania i ograniczyła biurokrację, co zostało pozytywnie odebrane przez wielu użytkowników.
Bot szybko wyróżniał się nie tylko funkcjonalnością, ale i formą. Jej cyfrowy wizerunek przedstawiał postać w tradycyjnym albańskim stroju. Miało to bowiem symbolicznie podkreślać połączenie nowoczesnych technologii z narodową tożsamością. Dla wielu obywateli Diella stała się znajomą „twarzą” cyfrowej administracji.
Awans na stanowisko ministra oznacza przejście z poziomu narzędzia usprawniającego życie codzienne do jednej z ważniejszych ról w kraju. A to generuje wiele niewiadomych. Przede wszystkim – czy wirtualna postać może zdobyć społeczne zaufanie społeczne? Co jak co, ale decyzje polityczne wciąż kojarzą się z twarzami realnych osób.
